Umowa zlecenia z członkiem rodziny – ZUS, ubezpieczenie zdrowotne i podatek

Czy prywatna umowa zlecenia z członkiem rodziny jest legalna?

Tak. Pokrewieństwo ani wspólne zamieszkiwanie nie wykluczają zawarcia odpłatnej umowy cywilnoprawnej. Przy sprzątaniu mieszkania, opiece nad domem lub innych czynnościach faktycznych najczęściej chodzi w sensie prawnym o umowę o świadczenie usług, do której na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Najważniejsze jest to, aby umowa nie była pozorna. Sam zamiar zapewnienia członkowi rodziny ubezpieczenia zdrowotnego nie przesądza o nieważności umowy, jeżeli praca jest faktycznie wykonywana, zleceniodawca ją odbiera, a wynagrodzenie jest wypłacane. Jeżeli strony podpiszą dokument wyłącznie dla uzyskania świadczeń, bez rzeczywistego wykonywania usług, ZUS może zakwestionować tytuł do ubezpieczeń, a czynność może zostać oceniona jako pozorna na podstawie art. 83 Kodeksu cywilnego.

Dla bezpieczeństwa umowę warto zawrzeć na piśmie. Należy przechowywać potwierdzenia przelewów, prostą ewidencję dni lub godzin wykonywania usług, wiadomości dotyczące ustalania terminów oraz inne dowody rzeczywistego wykonywania zlecenia.

Co powinna zawierać umowa zlecenia dotycząca pomocy domowej?

W umowie należy wskazać strony, datę rozpoczęcia współpracy, rodzaj i miejsce wykonywania czynności, częstotliwość usług, sposób ustalania wynagrodzenia, termin zapłaty oraz zasady rozwiązania umowy. Przy powtarzalnych pracach warto dopisać sposób potwierdzania wykonania usług, na przykład miesięczną kartę czynności podpisywaną przez obie strony.

Umowa może być zawarta na czas oznaczony albo nieokreślony. Strony mogą ustalić okres wypowiedzenia, jednak zgodnie z art. 746 Kodeksu cywilnego każda ze stron może wypowiedzieć zlecenie także przed umówionym terminem. Zrzeczenie się z góry prawa do wypowiedzenia z ważnych powodów jest nieważne, a wypowiedzenie bez ważnego powodu może w konkretnych okolicznościach prowadzić do odpowiedzialności odszkodowawczej.

Czy przy prywatnym zleceniu obowiązuje minimalna stawka godzinowa?

Nie w typowej umowie zawieranej między dwiema osobami fizycznymi, z których żadna nie prowadzi działalności gospodarczej w związku z tą umową. Ustawowa minimalna stawka godzinowa, wynosząca w 2026 r. 31,40 zł brutto, dotyczy zleceń wykonywanych na rzecz przedsiębiorcy albo innej jednostki organizacyjnej w ramach jej działalności. Strony prywatnej umowy mogą więc ustalić niższą stawkę, lecz wynagrodzenie powinno być realne, adekwatne do zakresu usług i rzeczywiście płacone.

Zgłoszenie prywatnego zleceniodawcy i zleceniobiorcy do ZUS

Jeżeli umowa zlecenia jest dla członka rodziny jedynym tytułem do ubezpieczeń, obowiązkowe są co do zasady ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i wymaga wniosku zleceniobiorcy. Zakres ubezpieczeń może być inny, jeżeli zleceniobiorca równocześnie pracuje, prowadzi działalność, wykonuje inne zlecenia, pobiera określone świadczenia albo ma status ucznia lub studenta.

Osoba prywatna, która wcześniej nie była płatnikiem składek, zgłasza się do ZUS na formularzu ZUS ZFA. Zleceniobiorcę zgłasza się na ZUS ZUA, gdy podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu, albo na ZUS ZZA, gdy z danego tytułu podlega wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zgłoszenia należy dokonać zasadniczo w ciągu 7 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania umowy. Po zakończeniu zlecenia trzeba również terminowo wyrejestrować ubezpieczonego.

Co miesiąc płatnik oblicza składki, potrąca część finansowaną przez zleceniobiorcę, sporządza dokumenty rozliczeniowe, w szczególności ZUS DRA i raport imienny ZUS RCA, oraz wpłaca należność na swój numer rachunku składkowego. Prywatna osoba fizyczna należy do pozostałych płatników, dlatego dokumenty i składki przekazuje co do zasady do 20. dnia następnego miesiąca. Jeżeli termin przypada w sobotę, niedzielę lub święto, przesuwa się na następny dzień roboczy.

Nie da się prawidłowo ustalić kosztu składek wyłącznie na podstawie kwoty wynagrodzenia. Znaczenie mają między innymi inne tytuły ubezpieczeniowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i stopa składki wypadkowej. Składka zdrowotna wynosi zasadniczo 9% podstawy wymiaru.

Czy umowa zapewni ubezpieczenie zdrowotne?

Jeżeli zleceniobiorca podlega z tej umowy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, uzyskuje tytuł do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych przez NFZ od dnia objęcia ubezpieczeniem. Samo podpisanie umowy nie wystarcza, gdy umowa nie jest wykonywana lub gdy przepisy wyłączają oskładkowanie.

Istotnym wyjątkiem jest uczeń lub student, który nie ukończył 26 lat. Taka osoba co do zasady nie podlega z umowy zlecenia ani ubezpieczeniom społecznym, ani zdrowotnemu, dlatego prywatne zlecenie nie zapewni jej ochrony zdrowotnej. W takiej sytuacji trzeba sprawdzić możliwość zgłoszenia jako członka rodziny, ubezpieczenie z innego tytułu albo dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne.

Umowa zlecenia a status osoby bezrobotnej

Jeżeli członek rodziny jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny, podjęcie umowy zlecenia oznacza wykonywanie innej pracy zarobkowej i powoduje utratę statusu bezrobotnego. Nie ma znaczenia, czy wynagrodzenie wynosi kilkaset złotych, czy umowa obejmuje tylko kilka godzin w miesiącu.

Bezrobotny ma obowiązek zawiadomić urząd pracy o podjęciu zlecenia w ciągu 7 dni. Po utracie statusu przestaje podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu z urzędu pracy, ale może zostać objęty tym ubezpieczeniem z umowy zlecenia, jeżeli umowa stanowi tytuł do ubezpieczenia.

Jak rozliczyć podatek od umowy między osobami prywatnymi?

Wynagrodzenie wypłacane na podstawie umowy zawartej między dwiema osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej nie jest typowym przychodem z działalności wykonywanej osobiście, o którym mowa w art. 13 pkt 8 ustawy o PIT. Dla zleceniobiorcy jest to przychód z innych źródeł.

Prywatny zleceniodawca nie pobiera zaliczki na podatek i zasadniczo nie wystawia PIT-11. Zleceniobiorca wykazuje otrzymane wynagrodzenie samodzielnie w zeznaniu PIT-36 składanym do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Może zastosować 20% kosztów uzyskania przychodu, obliczanych od przychodu pomniejszonego o finansowane przez niego składki społeczne, albo wykazać wyższe koszty faktycznie poniesione, jeżeli potrafi je udokumentować i pozostają w związku z przychodem.

Dochód podlega opodatkowaniu według skali 12% i 32%, łącznie z innymi dochodami opodatkowanymi na zasadach ogólnych. Kwota wolna jest uwzględniana przy obliczeniu podatku od łącznego rocznego dochodu, dlatego przy niskich dochodach podatek może wynieść 0 zł. Przychód uzyskany bez pośrednictwa płatnika nadal należy jednak prawidłowo wykazać w PIT-36. Zryczałtowany podatek od drobnych umów do 200 zł nie ma zastosowania do typowej umowy między dwiema osobami prywatnymi, ponieważ zleceniodawca nie pełni funkcji płatnika PIT.

Umowa zlecenia czy umowa o pracę?

O wyborze umowy nie może decydować wyłącznie wygoda stron. Jeżeli członek rodziny ma wykonywać pracę osobiście, pod kierownictwem zlecającego, w wyznaczonym miejscu i czasie, w sposób ciągły i podporządkowany, relacja może mieć cechy stosunku pracy niezależnie od nazwy dokumentu. Przy okazjonalnym sprzątaniu wykonywanym samodzielnie, bez stałego podporządkowania, umowa cywilnoprawna jest zwykle właściwsza.

Osoba fizyczna nieprowadząca działalności może być pracodawcą. Umowa o pracę oznacza jednak obowiązek prowadzenia dokumentacji pracowniczej i ewidencji czasu pracy, zapewnienia urlopu, zastosowania minimalnego wynagrodzenia proporcjonalnego do wymiaru etatu, zgłoszenia do ZUS, pobierania zaliczek na PIT oraz sporządzenia informacji PIT-11. W 2026 r. minimalne wynagrodzenie za pełny etat wynosi 4806 zł brutto miesięcznie.

Przed dopuszczeniem pracownika do pracy pracodawca musi zapewnić wstępne badanie lekarskie i szkolenie wstępne bhp, ocenić ryzyko zawodowe oraz zorganizować pracę w bezpieczny sposób. Przy umowie zlecenia Kodeks pracy nie nakłada na prywatnego zleceniodawcę identycznego pakietu obowiązków, jednak strony powinny ustalić zasady bezpieczeństwa, zwłaszcza gdy praca obejmuje kontakt z chemią, pracę na wysokości lub inne zagrożenia.

Jak ograniczyć ryzyko zakwestionowania umowy przez ZUS?

W umowach rodzinnych szczególne znaczenie ma spójność dokumentów z rzeczywistością. Zleceniodawca powinien potrafić wykazać, jakie czynności były wykonywane, kiedy i za jakie wynagrodzenie. Najbezpieczniejsze są płatności przelewem z opisem miesiąca, miesięczne zestawienia prac oraz zachowanie korespondencji dotyczącej zlecenia.

Wynagrodzenie nie powinno być zwracane zleceniodawcy ani istnieć wyłącznie na papierze. Należy również unikać sporządzania dokumentów z datą wsteczną. Jeżeli ZUS wyda decyzję stwierdzającą brak podlegania ubezpieczeniom, jej zasadność ocenia się na podstawie całokształtu dowodów dotyczących faktycznego wykonywania umowy.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła:

1. Kodeks cywilny, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 795 – ELI
2. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 199 ze zmianami – ELI
3. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – ELI
4. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych – ELI
5. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia – ELI
6. ZUS, terminy przekazywania dokumentów i opłacania składek – zus.pl
7. Ministerstwo Finansów, rozliczenie wynagrodzenia za sprzątanie mieszkania na podstawie umowy między osobami prywatnymi – podatki.gov.pl
8. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, minimalna stawka godzinowa – gov.pl

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.