Sprzedaż samochodu na raty między osobami prywatnymi

Czy można sprzedać samochód na raty osobie prywatnej?

Tak. Zgodnie z art. 535 Kodeksu cywilnego sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać ją, a kupujący ma rzecz odebrać i zapłacić cenę. Przepisy nie wymagają, aby cała cena została zapłacona jednorazowo. Strony mogą więc ustalić dwie raty, miesięczny harmonogram albo inny sposób płatności.

Trzeba odróżnić potoczne określenie „sprzedaż na raty” od szczególnej umowy uregulowanej w art. 583 Kodeksu cywilnego. Ustawowa sprzedaż na raty dotyczy sprzedaży rzeczy ruchomej przez przedsiębiorcę osobie fizycznej w zakresie działalności przedsiębiorstwa, gdy rzecz jest wydawana przed całkowitą zapłatą ceny. Transakcja między dwiema osobami prywatnymi nie podlega temu szczególnemu reżimowi, ale pozostaje ważną umową sprzedaży z odroczoną płatnością.

Podstawą swobodnego ułożenia harmonogramu i zabezpieczeń jest również art. 353¹ Kodeksu cywilnego. Treść umowy nie może jednak sprzeciwiać się ustawie, naturze stosunku prawnego ani zasadom współżycia społecznego.

Kiedy przechodzi własność samochodu?

W przypadku konkretnego, oznaczonego samochodu – wskazanego między innymi przez markę, model, numer VIN i numer rejestracyjny – sama umowa sprzedaży co do zasady przenosi własność na kupującego już w chwili jej zawarcia. Wynika to z art. 155 § 1 Kodeksu cywilnego. Nie trzeba czekać ani na wydanie auta, ani na zapłatę ostatniej raty, chyba że z umowy albo szczególnego przepisu wynika inny skutek.

Jeżeli sprzedający chce pozostać właścicielem do chwili całkowitej zapłaty, umowa powinna zawierać jednoznaczne zastrzeżenie własności na podstawie art. 589 Kodeksu cywilnego. Nie wystarczy zapis, że kupujący „spłaca samochód w ratach” albo że sprzedający zatrzymuje dokument pojazdu.

Gdy samochód zostaje wydany kupującemu przed pełną zapłatą, zastrzeżenie własności powinno być stwierdzone pismem. Aby było skuteczne również wobec wierzycieli kupującego, pismo powinno mieć datę pewną, na przykład nadaną przez notariusza. W umowie trzeba także określić, czy kupujący może używać samochodu, kto ponosi koszty napraw, czy może go zbyć oraz w jaki sposób pojazd ma zostać zwrócony po skutecznym odstąpieniu od umowy.

Zastrzeżenie własności może utrudnić rejestrację pojazdu na kupującego przed zapłatą całej ceny, ponieważ postępowanie rejestracyjne wymaga wykazania prawa własności. Model prawny transakcji, wydanie auta i plan rejestracji powinny być zatem ze sobą spójne.

Kto ponosi ryzyko uszkodzenia samochodu?

Zgodnie z art. 548 Kodeksu cywilnego z chwilą wydania rzeczy na kupującego przechodzą korzyści i ciężary związane z rzeczą oraz niebezpieczeństwo jej przypadkowej utraty lub uszkodzenia. Oznacza to, że jeżeli po wydaniu pojazdu dojdzie do zdarzenia, za które żadna ze stron nie odpowiada, ryzyko co do zasady obciąża kupującego. Strony mogą w umowie wskazać inny moment przejścia ryzyka.

Przejście ryzyka nie jest tym samym co odpowiedzialność za zawinione zniszczenie auta albo za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej. Jeżeli kupujący uszkodzi samochód wskutek niewłaściwego używania, jego odpowiedzialność ocenia się według postanowień umowy i ogólnych zasad Kodeksu cywilnego. Odpowiedzialność za wypadek drogowy zależy natomiast między innymi od tego, kto kierował pojazdem, kto był jego posiadaczem oraz czy szkoda jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem OC.

Jeżeli własność została zastrzeżona dla sprzedającego, umowa powinna wyraźnie rozstrzygać, kto ponosi ryzyko po wydaniu samochodu, kto finansuje naprawy i czy kupujący ma obowiązek utrzymywać dodatkowe ubezpieczenie autocasco. Sam fakt, że sprzedający nadal pozostaje właścicielem, nie oznacza automatycznie, że ponosi koszt każdego uszkodzenia.

Jak zabezpieczyć zapłatę pozostałych rat?

Najważniejsze zabezpieczenie to precyzyjna pisemna umowa. Powinna wskazywać pełną cenę, wysokość pierwszej wpłaty, liczbę i terminy rat, numery rachunków, datę wydania pojazdu oraz zasady potwierdzania płatności. Warto również sporządzić protokół wydania z opisem stanu auta, przebiegiem, wyposażeniem, liczbą kluczyków i ujawnionymi uszkodzeniami.

• Zastrzeżenie własności: sprzedający pozostaje właścicielem do zapłaty całej ceny, a kupujący otrzymuje pojazd do używania na zasadach opisanych w umowie.
• Natychmiastowa wymagalność salda: umowa może przewidywać, że po określonym opóźnieniu i bezskutecznym wezwaniu cała pozostała cena stanie się wymagalna.
• Odsetki za opóźnienie: sprzedający może żądać odsetek ustawowych za opóźnienie, a strony mogą ustalić odsetki umowne w granicach prawa.
• Prawo odstąpienia: należy określić przesłanki odstąpienia, termin dodatkowy na zapłatę, sposób zwrotu auta i rozliczenie jego zużycia lub uszkodzeń.
• Poręczenie albo akt notarialny: dodatkowym zabezpieczeniem może być poręczyciel lub oświadczenie kupującego o poddaniu się egzekucji w akcie notarialnym, prawidłowo skonstruowane zgodnie z art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego.

Kara umowna nie może zabezpieczać samego obowiązku zapłaty ceny, ponieważ jest przeznaczona do zabezpieczania zobowiązań niepieniężnych. Można natomiast rozważyć ją dla konkretnych obowiązków niepieniężnych, na przykład zakazu zbycia samochodu przed pełną spłatą, jeżeli konstrukcja umowy jest zgodna z prawem. Więcej o tym zagadnieniu wyjaśnia artykuł o tym, kiedy kara umowna jest dopuszczalna.

Nie należy traktować zatrzymania karty pojazdu jako skutecznego zabezpieczenia. Kart pojazdu nie wydaje się od 4 września 2022 r., a zatrzymanie starego dokumentu nie zastępuje zastrzeżenia własności, zabezpieczenia zapłaty ani prawidłowego uregulowania obowiązków rejestracyjnych.

OC, zgłoszenie zbycia, rejestracja i podatki

Jeżeli własność samochodu przechodzi na kupującego, przechodzą na niego także prawa i obowiązki z aktualnej umowy OC. Kupujący może wypowiedzieć przejętą polisę; jeżeli jej nie wypowie, ochrona trwa do końca okresu ubezpieczenia, ale taka polisa nie odnawia się automatycznie. Ubezpieczyciel może ponownie obliczyć składkę według danych nowego posiadacza.

Sprzedający powinien przekazać kupującemu potwierdzenie zawarcia OC i w ciągu 14 dni zawiadomić zakład ubezpieczeń o przeniesieniu własności oraz podać dane nabywcy. Do czasu zawiadomienia może odpowiadać solidarnie z kupującym za część składki należną po sprzedaży.

Dotychczasowy właściciel ma 30 dni na zgłoszenie zbycia pojazdu. Nabywca samochodu zarejestrowanego w Polsce ma co do zasady 30 dni na złożenie wniosku o rejestrację. Niedochowanie terminów może skutkować administracyjną karą pieniężną. Jeżeli strony zastrzegają własność dla sprzedającego aż do pełnej spłaty, powinny wcześniej ustalić, w jaki sposób i kiedy zostanie przeprowadzona rejestracja.

Przy zakupie samochodu od osoby prywatnej kupujący co do zasady płaci podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 2% wartości rynkowej pojazdu, jeżeli transakcja podlega PCC i nie korzysta ze zwolnienia. Deklarację PCC-3 i podatek składa się oraz opłaca zasadniczo w ciągu 14 dni od zawarcia umowy. Sprzedający powinien natomiast sprawdzić skutki w PIT, jeżeli zbywa samochód przed upływem pół roku liczonego od końca miesiąca, w którym go nabył.

Najczęstsze pytania

Czy samochód można wydać po pierwszej racie?

Tak. Umowa powinna jednak określać datę wydania, moment przejścia ryzyka, zasady korzystania z auta oraz zabezpieczenie pozostałej ceny.

Czy brak pełnej zapłaty oznacza, że sprzedający nadal jest właścicielem?

Nie. Przy sprzedaży konkretnego samochodu własność co do zasady przechodzi już przy zawarciu umowy. Sprzedający pozostaje właścicielem do pełnej zapłaty tylko wtedy, gdy skutecznie zastrzeżono to w umowie.

Czy sprzedający może odebrać auto po braku raty?

Nie automatycznie. Musi mieć odpowiednią podstawę w umowie i przepisach, na przykład skuteczne zastrzeżenie własności oraz prawo odstąpienia po spełnieniu uzgodnionych przesłanek. Samodzielne odebranie pojazdu bez zgody kupującego może prowadzić do sporu.

Czy można wpisać karę umowną za opóźnienie w zapłacie raty?

Nie za sam brak zapłaty ceny, ponieważ jest to zobowiązanie pieniężne. W takim przypadku stosuje się przede wszystkim odsetki za opóźnienie i inne prawidłowo ustalone zabezpieczenia.

Kto płaci za naprawę auta uszkodzonego po wydaniu?

Zależy to od przyczyny szkody i treści umowy. Ryzyko przypadkowego uszkodzenia co do zasady przechodzi na kupującego przy wydaniu, natomiast szkody zawinione i szkody wyrządzone osobom trzecim ocenia się według odrębnych zasad odpowiedzialności i ubezpieczenia.

Podsumowanie

Sprzedaż samochodu na raty między osobami prywatnymi jest legalna, ale wymaga znacznie dokładniejszej umowy niż zwykła transakcja za gotówkę. Najważniejsze jest rozstrzygnięcie chwili przejścia własności, wydania pojazdu i ryzyka, a także skutków opóźnienia w ratach. Sprzedający powinien zadbać o realne zabezpieczenie zapłaty, a obie strony muszą dopilnować OC, rejestracji i obowiązków podatkowych.

Źródła:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 795, w szczególności art. 155, 353¹, 481, 483, 535, 548, 583 oraz 589–591.

Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 783, w szczególności art. 31–32.

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym: tekst ustawy ze zmianami, w szczególności art. 73aa i art. 140mb.

Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 295, w szczególności art. 6, 7, 9 i 10.

Ministerstwo Finansów, informacje o opodatkowaniu sprzedaży rzeczy ruchomych: zbycie samochodu a PIT.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.