Wypowiedzenie umowy-zlecenia bez okresu wypowiedzenia i bez podania przyczyny

Czy umowę-zlecenie można wypowiedzieć w każdym czasie?

Zgodnie z art. 746 Kodeksu cywilnego zarówno dający zlecenie, jak i przyjmujący zlecenie mogą co do zasady wypowiedzieć umowę w każdym czasie. Przepis stosuje się nie tylko do klasycznego zlecenia polegającego na dokonaniu czynności prawnej, ale odpowiednio także do wielu umów o świadczenie usług na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli umowa została zawarta na rok i nie zawiera żadnej klauzuli dotyczącej jej zakończenia, sam oznaczony czas trwania nie musi oznaczać zakazu wypowiedzenia. W pierwszej kolejności trzeba jednak przeanalizować całą umowę, w tym postanowienia o czasie trwania, karach umownych, zwrocie kosztów, zakazie konkurencji, przekazaniu dokumentów oraz rozliczeniu rozpoczętych prac.

Przepisy o zleceniu — poza zakazem zrzeczenia się z góry prawa do wypowiedzenia z ważnych powodów — mają w dużej części charakter dyspozytywny. Oznacza to, że strony mogą odmiennie uregulować zwykłe wypowiedzenie, na przykład wprowadzić miesięczny okres wypowiedzenia, dopuścić wypowiedzenie tylko w określonych przypadkach albo ustalić szczególne zasady rozliczeń.

Wypowiedzenie bez ważnego powodu a skutki prawne

Ważny powód nie jest zawsze warunkiem skuteczności wypowiedzenia. Jeżeli umowa nie wyłącza zwykłego wypowiedzenia, strona może zakończyć współpracę także z przyczyn osobistych lub biznesowych. Brak ważnego powodu wpływa jednak na rozliczenia i może prowadzić do odpowiedzialności za szkodę.

Jeżeli umowę wypowiada dający zlecenie, powinien:

• zwrócić przyjmującemu zlecenie uzasadnione wydatki poniesione w celu należytego wykonania umowy,
• zapłacić część wynagrodzenia odpowiadającą czynnościom wykonanym do chwili zakończenia umowy, jeżeli zlecenie było odpłatne,
• naprawić szkodę, gdy wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu i szkoda pozostaje w związku z wcześniejszym zakończeniem umowy.

Jeżeli odpłatną umowę wypowiada przyjmujący zlecenie bez ważnego powodu, również może odpowiadać za szkodę poniesioną przez zleceniodawcę. Nie oznacza to jednak automatycznego obowiązku zapłaty całego wynagrodzenia przewidzianego do końca umowy. Osoba dochodząca odszkodowania powinna wykazać powstanie szkody, jej wysokość oraz związek przyczynowy z wypowiedzeniem. Znaczenie mogą mieć także postanowienia umowne dotyczące kar, kosztów zastępstwa lub zwrotu zaliczki.

Co może być ważnym powodem wypowiedzenia?

Kodeks cywilny nie zawiera zamkniętego katalogu ważnych powodów. Ocena zależy od treści umowy, rodzaju usług, relacji stron i konkretnych okoliczności. Ważny powód powinien być na tyle istotny, aby dalsze wykonywanie umowy było obiektywnie nieuzasadnione, nadmiernie utrudnione albo sprzeczne z uzasadnionym interesem strony.

Za ważny powód mogą zostać uznane w szczególności:

• poważne lub powtarzające się naruszanie obowiązków przez drugą stronę,
• brak zapłaty wynagrodzenia mimo upływu terminu i wezwania do zapłaty,
• brak koniecznego współdziałania, materiałów, informacji lub dostępu do miejsca wykonywania usług,
• utrata zaufania oparta na konkretnych i istotnych okolicznościach, zwłaszcza przy usługach wymagających lojalności lub dostępu do poufnych danych,
• choroba, nagła zmiana sytuacji życiowej albo inne zdarzenie uniemożliwiające dalsze osobiste wykonywanie zlecenia, jeżeli charakter umowy to uzasadnia,
• istotna zmiana przepisów lub warunków wykonywania usługi, której strony nie mogły rozsądnie przewidzieć.

Sama ocena, że podpisane warunki są niekorzystne, chęć uzyskania wyższego wynagrodzenia albo znalezienie lepszej oferty zwykle nie stanowią ważnego powodu. Mogą uzasadniać zwykłe wypowiedzenie, ale niekoniecznie zwalniają z odpowiedzialności za szkodę.

W wyroku z 23 października 2003 r., sygn. akt V CK 386/02, Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 746 Kodeksu cywilnego opiera się na swobodzie zakończenia stosunku zlecenia, a bezwzględny zakaz dotyczy zrzeczenia się z góry prawa do wypowiedzenia z ważnych powodów. Późniejsze orzecznictwo potwierdza również, że strony mogą umownie ustalić okres wypowiedzenia oraz szczegółowe zasady rozliczenia.

Czy ważny powód zawsze pozwala zakończyć umowę natychmiast?

Nie w każdym przypadku. Sąd Najwyższy w wyroku z 29 października 2020 r., sygn. akt V CSK 492/18, wskazał, że strony mogą powiązać wypowiedzenie — także z ważnych powodów — z okresem wypowiedzenia. Dlatego przed złożeniem oświadczenia trzeba sprawdzić, czy umowa przewiduje skutek natychmiastowy, czy też wymaga zachowania określonego terminu.

Nie można natomiast skutecznie zrzec się z góry samego prawa do wypowiedzenia z ważnych powodów. Postanowienie, które całkowicie odbierałoby stronie taką możliwość, byłoby sprzeczne z art. 746 § 3 Kodeksu cywilnego.

Czy w wypowiedzeniu trzeba podać przyczynę?

Co do zasady przepisy nie wymagają podania przyczyny każdego wypowiedzenia umowy-zlecenia. Obowiązek taki może jednak wynikać z samej umowy. Ponadto wskazanie przyczyny jest praktycznie konieczne, jeżeli wypowiadający powołuje się na ważny powód, chce zastosować szczególny tryb natychmiastowy albo zamierza bronić się przed roszczeniem odszkodowawczym.

Uzasadnienie nie musi być bardzo rozbudowane, ale powinno być konkretne. Zamiast ogólnego stwierdzenia „utrata zaufania” lepiej opisać zdarzenia, które do niej doprowadziły, na przykład brak rozliczeń, wielokrotne opóźnienia, zatajenie informacji albo naruszenie poufności. Warto zachować dokumenty potwierdzające te okoliczności.

W jakiej formie złożyć wypowiedzenie?

Jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, jej wypowiedzenie co do zasady wymaga formy dokumentowej, chyba że ustawa lub umowa przewiduje inną formę. Formę dokumentową może spełnić między innymi wiadomość e-mail pozwalająca ustalić osobę składającą oświadczenie. Jeżeli jednak umowa wymaga pisma z własnoręcznym podpisem, kwalifikowanego podpisu elektronicznego albo wysłania oświadczenia na konkretny adres, należy zastosować uzgodniony sposób.

Wypowiedzenie jest skuteczne, gdy dotrze do adresata w taki sposób, że może on zapoznać się z jego treścią. Nie jest potrzebna zgoda drugiej strony. Dla celów dowodowych warto wysłać oświadczenie kanałem umożliwiającym potwierdzenie doręczenia i równolegle zachować jego kopię.

W wypowiedzeniu najlepiej wskazać:

• strony i datę zawarcia umowy,
• jednoznaczne oświadczenie o wypowiedzeniu,
• podstawę umowną lub ustawową,
• datę rozwiązania umowy albo sposób obliczenia okresu wypowiedzenia,
• ważny powód, jeżeli strona się na niego powołuje,
• sposób przekazania dokumentów, rozliczenia wynagrodzenia, zaliczki i wydatków.

Ocena sytuacji opisanej w pytaniu

Jeżeli osoba podpisująca umowę ma świadczyć usługi na rzecz firmy jako przyjmujący zlecenie, a umowa nie zawiera żadnych postanowień ograniczających zwykłe wypowiedzenie, może co do zasady złożyć wypowiedzenie na podstawie art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego. Brak okresu wypowiedzenia w umowie może oznaczać skutek niezwłoczny, ale trzeba sprawdzić całość dokumentu i okoliczności zawarcia umowy.

Samo stwierdzenie po podpisaniu umowy, że jej warunki nie są korzystne, najczęściej nie będzie ważnym powodem. Wypowiedzenie może więc spowodować odpowiedzialność za szkodę, jeżeli firma udowodni, że wskutek nagłego zakończenia współpracy poniosła konkretną stratę, na przykład uzasadnione koszty znalezienia zastępcy lub niewykonania zobowiązania wobec klienta. Roszczenie nie powstaje jednak automatycznie i powinno zostać wykazane.

W treści wypowiedzenia nie trzeba szczegółowo uzasadniać samej decyzji, o ile umowa tego nie wymaga. Jeżeli jednak istnieją konkretne naruszenia po stronie firmy — na przykład odmowa zapłaty, zmiana uzgodnionego zakresu usług albo brak koniecznego współdziałania — należy je opisać i udokumentować, ponieważ mogą stanowić ważny powód.

Najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Umowę-zlecenie bez wpisanego okresu wypowiedzenia można najczęściej wypowiedzieć na podstawie art. 746 Kodeksu cywilnego, ale skutki zależą od roli strony, treści całej umowy i przyczyny zakończenia współpracy. Brak ważnego powodu nie musi powodować nieskuteczności wypowiedzenia, może jednak prowadzić do odpowiedzialności za wykazaną szkodę. Jeżeli strona powołuje się na ważny powód, powinna wskazać go konkretnie i zabezpieczyć dowody.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 795 — oficjalny tekst w ELI.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny — informacje o akcie w ISAP.

3. Wyrok Sądu Najwyższego z 23 października 2003 r., sygn. akt V CK 386/02.

4. Wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 2020 r., sygn. akt V CSK 492/18 — orzeczenie w bazie Sądu Najwyższego.

5. Wyrok Sądu Najwyższego z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt IV CSKP 18/21 — orzeczenie w bazie Sądu Najwyższego.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.