Sprzedaż samochodu między osobami fizycznymi z zapłatą w ratach, co warto wiedzieć?
• Data: 2025-07-25 • Autor: Katarzyna Talkowska-Szewczyk
Sprawa dotyczy sprzedaży samochodu osobowego, gdzie obie strony, sprzedający i kupujący, są osobami fizycznymi. Kupujący chce nabyć samochód, płacąc za niego w dwóch transzach. Czy tego typu umowy są dopuszczalne pomiędzy osobami fizycznymi? Jak w takim przypadku wygląda kwestia własności samochodu i odpowiedzialności za szkody? Jeżeli po zapłaceniu 1. raty samochód ma zostać wydany kupującemu, czy za szkody, jakie ewentualnie wyrządzi w pojeździe, on będzie odpowiadał, nawet przed całkowitą spłatą? Czy takie praktyki są stosowane i czy istnieją wzory umów z zapłatą w ratach, które dobrze zabezpieczałyby interesy sprzedającego?
Umowa sprzedaży z zapłatą w ratach
Podstawę prawną do udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe zapytanie stanowi ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (K.c.). W oparciu o jej art. 1: Kodeks niniejszy reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi. Zgodnie z art. 535 K.c.: Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.
W Kodeksie cywilnym zawarta jest regulacja w art. 583 § 1, która stanowi, że: Sprzedażą na raty jest dokonana w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedaż rzeczy ruchomej osobie fizycznej za cenę płatną w określonych ratach, jeżeli według umowy rzecz ma być kupującemu wydana przed całkowitym zapłaceniem ceny. W praktyce obrotu występują różne rodzaje sprzedaży, strony bowiem w ramach swobody umów mogą rozmaicie kształtować treść wiążącego je stosunku prawnego. Ustawowa definicja sprzedaży na raty wskazuje następujące elementy tej umowy:
- sprzedawcą musi być profesjonalista, kupującym – osoba fizyczna;
- profesjonalista musi zawrzeć tę umowę w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa (czynność handlowa);
- przedmiotem sprzedaży może być wyłącznie rzecz ruchoma;
- świadczenie umowne kupującego powinno być rozłożone w czasie, czyli cena jest płatna w ratach; nie wydaje się jednak, aby uzgodnienie świadczeń częściowych z przedłużonym terminem płatności każdego z nich było wystarczającą podstawą do przypisywania sprzedawcy roli pożyczkodawcy, a dopatrywanie się w umowie elementu „kredytowania”;
- świadczenie umowne sprzedawcy (wydanie rzeczy) powinno być spełnione przed całkowitym spełnieniem świadczenia wzajemnego.
Masz problem prawny? Kliknij tutaj i zapytaj prawnika ›
Umowa odzwierciedlająca zamiar stron i określająca chwilę przejścia korzyści i ciężarów
Jak z tego wynika, nie jest sprzedażą na raty w rozumieniu Kodeksu cywilnego umowa o identycznej treści, ale zawarta między np. profesjonalistami lub między nieprofesjonalistami, ani umowa z zastrzeżeniem wydania rzeczy dopiero po całkowitej zapłacie ceny, ani umowa sprzedaży nieruchomości „na raty” itp. Chociaż umowy takie (i podobne) mogą być oczywiście zawierane. Uwaga ta ma o tyle znaczenie, że zawarta w Kodeksie regulacja sprzedaży na raty obejmuje m.in. przepisy semiimperatywne, chroniące kupującego (konsumenta), które do wskazanych umów nie mogłyby mieć zastosowania. W tym kontekście zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 3531 K.c.: Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Nie ma przeciwwskazań, aby pomiędzy osobami fizycznymi zawrzeć umowę, na podstawie której zapłata ceny nastąpi w ratach.
W oparciu o art. 548 K.c.: Z chwilą wydania rzeczy sprzedanej przechodzą na kupującego korzyści i ciężary związane z rzeczą oraz niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy. Nadto w oparciu o § 2: Jeżeli strony zastrzegły inną chwilę przejścia korzyści i ciężarów, poczytuje się w razie wątpliwości, że niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy przechodzi na kupującego z tą samą chwilą. W związku z powyższym, z chwilą wydania pojazdu kupującemu, przechodzą na niego wszelkie ciężary, w tym odpowiedzialność za szkodę.
Jeżeli chodzi o samo skonstruowanie umowy, to dobrze jest sporządzić ją samodzielnie (nie bazując na dostępnymi w internecie wzorach), tak aby jej zapisy odnosiły się do konkretnej sytuacji i zawierały stosowną ochronę w tym zakresie.
Przykłady
Uzgodnienie rat i przejście odpowiedzialności
Pan Marek sprzedawał swój samochód osobowy Panu Tomaszowi. Uzgodnili, że cena wyniesie 30 000 zł, a płatność odbędzie się w dwóch ratach: 15 000 zł przy podpisaniu umowy, a pozostałe 15 000 zł w ciągu 30 dni. Pan Tomasz chciał odebrać samochód już po zapłacie pierwszej raty, więc w umowie zawarli zapis, że odpowiedzialność za szkody i korzyści przechodzą na kupującego z chwilą odbioru pojazdu. Niestety, kilka dni później Pan Tomasz miał niewielką stłuczkę, ale zgodnie z umową to on poniósł odpowiedzialność za naprawę samochodu.
Wydanie pojazdu po pełnej spłacie
Pani Anna zgodziła się sprzedać swój samochód Panu Janowi za 40 000 zł, z płatnością w czterech równych ratach po 10 000 zł. Aby zabezpieczyć swoje interesy, Pani Anna w umowie zastrzegła, że wydanie pojazdu nastąpi dopiero po uregulowaniu całości kwoty. Pan Jan zaakceptował warunki i zapłacił pierwsze trzy raty na czas, jednak z ostatnią się spóźnił. Pani Anna dzięki zapisowi w umowie zachowała prawo do pojazdu i uniknęła potencjalnych strat w razie problemów z płatnością.
Umowa z zabezpieczeniem dla sprzedającego
Pan Krzysztof sprzedał swój samochód Panu Adamowi za 25 000 zł. Kupujący wpłacił 10 000 zł przy podpisaniu umowy, a resztę miał spłacić w ciągu trzech miesięcy. W umowie zapisano, że pojazd zostanie wydany kupującemu po wpłacie pierwszej raty, ale jako zabezpieczenie Pan Krzysztof zastrzegł w umowie prawo zatrzymania karty pojazdu aż do całkowitej spłaty. Pan Adam w wyznaczonym terminie zapłacił resztę kwoty, a po uregulowaniu ostatniej raty otrzymał kartę pojazdu i pełne prawo własności.
Podsumowanie
Sprzedaż samochodu z zapłatą w ratach między osobami fizycznymi jest możliwa, pod warunkiem odpowiedniego skonstruowania umowy. Kluczowe jest precyzyjne określenie warunków przejścia własności, odpowiedzialności za szkody oraz zabezpieczeń dla obu stron. Starannie sporządzona umowa zapewni bezpieczeństwo transakcji i pozwoli uniknąć nieporozumień.
Oferta porad prawnych
Potrzebujesz pomocy przy sporządzeniu umowy sprzedaży samochodu na raty lub porady prawnej w tej sprawie? Oferujemy profesjonalne wsparcie online i przygotowanie pism dostosowanych do Twojej sytuacji. Aby skorzystać z naszych usług, opisz swój problem w formularzu pod artykułem.
Źródła:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
.jpg "Czy zapis o zakazie konkurencji w umowie-zleceniu jest zgodny z prawem?")
.jpg "Umowa najmu lokalu mieszkalnego oraz różnice w wynajmie firmie i osobie prywatnej")
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Cesja praw z rękojmi po darowiźnie mieszkania, odpowiedzialność dewelopera
» Czy przysługuje odszkodowanie za opóźnione przyłączenie do sieci energetycznej
» Zakaz konkurencji po latach współpracy – czy praca dla dewelopera to już naruszenie umowy?
» Spłata pożyczki po śmierci wierzyciela, prawa i obowiązki spadkobierców
» Problemy z wykonawcą programu ?Czyste Powietrze?
