Rezygnacja z umowy na przedstawienie szkolne – czy teatr może żądać pełnej zapłaty?

Czy szkoła może zrezygnować z zamówionego przedstawienia?

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, jaki charakter ma zawarta umowa. Umowa dotycząca przygotowania i przeprowadzenia przedstawienia może być umową o świadczenie usług, do której na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Jej kwalifikacja może być jednak inna, jeżeli zakres zobowiązań obejmuje przede wszystkim osiągnięcie z góry oznaczonego rezultatu, przygotowanie indywidualnego widowiska albo inne szczególne świadczenia.

Samo użycie w piśmie słowa „rezygnacja” nie rozstrzyga jeszcze o skutkach prawnych. Oświadczenie należy interpretować zgodnie z jego treścią i okolicznościami. Może ono stanowić wypowiedzenie umowy, odstąpienie od umowy albo propozycję rozwiązania jej za porozumieniem stron. Każda z tych czynności wywołuje inne skutki.

Jeżeli do umowy stosuje się przepisy o zleceniu, dający zlecenie może co do zasady wypowiedzieć ją w każdym czasie. Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia od wszystkich rozliczeń ani nieważności umownych zasad odwołania wydarzenia.

Znaczenie zapisów umowy o odwołaniu wydarzenia

Kluczowe znaczenie ma zapis, zgodnie z którym w razie odwołania albo niedojścia imprezy do skutku organizatorowi przysługuje wynagrodzenie. Nie można go ocenić wyłącznie na podstawie jednego zdania. Trzeba sprawdzić między innymi:

• czy umowa została zawarta na czas oznaczony i czy przewiduje możliwość jej wcześniejszego wypowiedzenia,
• czy zapis dotyczy każdego odwołania wydarzenia, czy tylko przyczyn leżących po stronie szkoły,
• czy przewidziano terminy bezkosztowej rezygnacji albo stopniowo rosnącą opłatę,
• czy określona kwota jest wynagrodzeniem, odstępnym, karą umowną, zryczałtowanym odszkodowaniem czy zwrotem kosztów,
• czy teatr pozostawał gotowy do wykonania umowy i jakie czynności faktycznie już wykonał,
• czy postanowienie należy interpretować zgodnie z zasadami współżycia społecznego, naturą stosunku prawnego i zgodnym zamiarem stron.

Przepisy art. 746 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego mają charakter dyspozytywny. Oznacza to, że strony mogą w umowie zmienić ustawowe zasady wypowiedzenia i rozliczeń, na przykład ustalić okres wypowiedzenia, opłatę za odwołanie wydarzenia albo obowiązek pokrycia określonych kosztów. Potwierdza to orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące umów o świadczenie usług.

Bezwzględnie obowiązujący charakter ma natomiast art. 746 § 3 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym nie można z góry zrzec się uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów. Postanowienie całkowicie odbierające obu stronom możliwość rozwiązania umowy z ważnego powodu byłoby więc nieskuteczne w tym zakresie. Nie oznacza to jednak, że wypowiedzenie z ważnego powodu zawsze następuje bez jakichkolwiek rozliczeń.

Zobacz również: wypowiedzenie umowy z prywatną szkołą przed rozpoczęciem nauki a obowiązek zapłaty.

Jakie rozliczenie przewiduje art. 746 Kodeksu cywilnego?

Jeżeli umowa nie reguluje odmiennie skutków jej wypowiedzenia, zastosowanie może znaleźć art. 746 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem dający zlecenie, który wypowiada odpłatną umowę, powinien:

• zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki poczynione w celu należytego wykonania umowy,
• zapłacić część wynagrodzenia odpowiadającą dotychczas wykonanym czynnościom,
• naprawić szkodę, jeżeli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu.

Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że teatr nigdy nie może domagać się pełnego wynagrodzenia. Takie roszczenie może wynikać z ważnego i odpowiednio sformułowanego postanowienia umowy albo z wysokości rzeczywiście poniesionej szkody. Trzeba również uwzględnić, czy teatr pozostawał gotowy do wykonania świadczenia i czy brak realizacji wydarzenia wynikał wyłącznie z decyzji szkoły.

Jeżeli teatr opiera roszczenie na odszkodowaniu, powinien wykazać zdarzenie powodujące odpowiedzialność, wysokość szkody i normalny związek przyczynowy. Przy obliczaniu szkody nie można pomijać kosztów, których teatr nie poniósł wskutek odwołania przedstawienia, ani korzyści uzyskanych dzięki wykorzystaniu terminu w inny sposób. Szczegółowy sposób rozliczenia zależy jednak od podstawy prawnej żądania.

Czy brak uczestników jest ważnym powodem wypowiedzenia?

Brak wymaganej liczby uczniów może uzasadniać decyzję organizacyjną szkoły, lecz nie zawsze będzie ważnym powodem w rozumieniu art. 746 Kodeksu cywilnego. Ocena wymaga uwzględnienia całego stanu faktycznego.

Znaczenie może mieć w szczególności to, czy minimalna liczba uczestników była wskazana w umowie, czy teatr wiedział, że wydarzenie zależy od zapisów uczniów, kiedy szkoła rozpoczęła rekrutację oraz jak szybko poinformowała kontrahenta o problemie. Jeżeli ryzyko zebrania uczestników zgodnie z umową obciążało szkołę, sam mniejszy niż oczekiwany poziom zainteresowania może zostać uznany za okoliczność leżącą po jej stronie.

Inaczej można oceniać sytuację, gdy wykonanie umowy stało się niemożliwe albo nieracjonalne z przyczyn nadzwyczajnych, których szkoła nie mogła przewidzieć ani im zapobiec, takich jak decyzja właściwego organu, zamknięcie placówki lub zdarzenie zagrażające bezpieczeństwu uczniów. Nawet wtedy należy sprawdzić, czy umowa zawiera klauzulę siły wyższej i jak reguluje rozliczenie poniesionych kosztów.

Czy teatr musi udowodnić poniesione koszty?

Zakres obowiązku dowodowego zależy od podstawy żądania. Jeżeli teatr domaga się zwrotu wydatków lub odszkodowania na zasadach ustawowych, powinien wykazać poniesione koszty albo szkodę. Mogą to być na przykład koszty przygotowania scenografii, dodatkowych prób, transportu, rezerwacji sali, zaangażowania osób wyłącznie do konkretnego wydarzenia albo utrata innego zamówienia.

Jeżeli natomiast żądanie pełnej kwoty wynika bezpośrednio z postanowienia umownego, spór może dotyczyć przede wszystkim treści, zakresu zastosowania i ważności tego postanowienia. Sam brak przedstawienia faktur nie musi wtedy automatycznie przekreślać roszczenia, jeżeli strony skutecznie uzgodniły zryczałtowaną opłatę za odwołanie wydarzenia.

Szkoła może żądać wyjaśnienia, czy dochodzona kwota stanowi wynagrodzenie, zwrot kosztów, karę umowną czy odszkodowanie. Organizator powinien również wskazać, z którego paragrafu umowy wywodzi roszczenie i w jaki sposób obliczył jego wysokość.

Co powinna zrobić szkoła po otrzymaniu żądania zapłaty?

W pierwszej kolejności należy zabezpieczyć kompletną dokumentację: podpisaną umowę wraz z załącznikami, korespondencję mailową, potwierdzenie wysłania i doręczenia oświadczenia, notatki z rozmów telefonicznych oraz materiały dotyczące zapisów uczniów.

Następnie warto wysłać pisemną odpowiedź, w której szkoła:

1. wyjaśni, czy wcześniejsze oświadczenie stanowiło wypowiedzenie umowy, odstąpienie od niej czy propozycję rozwiązania za porozumieniem,
2. wskaże datę, z którą oświadczenie dotarło do teatru,
3. opisze rzeczywistą przyczynę odwołania wydarzenia i przedstawi dowody,
4. zażąda wskazania podstawy prawnej i umownej żądania pełnej zapłaty,
5. poprosi o szczegółowe rozliczenie wykonanych czynności, wydatków i ewentualnej szkody,
6. zastrzeże, że uznanie obowiązku zapłaty wymaga analizy całej umowy i przedstawionych dokumentów.

Nie należy ignorować faktury, wezwania do zapłaty ani korespondencji przedsądowej. Brak odpowiedzi nie oznacza automatycznego uznania długu, ale może utrudnić negocjacje i zwiększyć koszty sporu. Jeżeli szkoła jest jednostką organizacyjną podmiotu publicznego, trzeba również ustalić, kto był stroną umowy i kto jest uprawniony do składania oświadczeń w jej imieniu.

Czy można negocjować obniżenie żądanej kwoty?

Tak. W praktyce często korzystniejsze od sporu są negocjacje obejmujące zapłatę rzeczywiście poniesionych i udokumentowanych kosztów, zmianę terminu przedstawienia, wykorzystanie wpłaconej kwoty na inne wydarzenie albo rozwiązanie umowy za uzgodnioną opłatą.

Propozycja ugodowa powinna wyraźnie wskazywać, czy jest składana bez uznania długu. Należy też określić, że po wykonaniu ugody strony nie będą miały dalszych roszczeń związanych z odwołanym wydarzeniem.

Najczęstsze pytania

Czy szkoła może wypowiedzieć umowę mimo braku klauzuli wypowiedzenia?

Jeżeli umowa jest umową o świadczenie usług objętą art. 750 Kodeksu cywilnego, odpowiednie zastosowanie może mieć art. 746. Trzeba jednak sprawdzić, czy strony nie zmodyfikowały zasad wypowiedzenia i rozliczeń oraz czy umowa nie ma innego charakteru prawnego.

Czy wypowiedzenie zawsze zwalnia z zapłaty pełnego wynagrodzenia?

Nie. Skuteczne zakończenie umowy nie usuwa obowiązku rozliczenia dotychczasowych czynności, wydatków ani ewentualnej szkody. Umowa może również przewidywać własne zasady finansowe związane z odwołaniem wydarzenia.

Czy brak zainteresowania uczniów jest ważnym powodem?

Nie można tego przesądzić bez analizy umowy i okoliczności. Jeżeli ryzyko zebrania uczestników obciążało szkołę, mała liczba zgłoszeń może nie wystarczyć do uznania wypowiedzenia za dokonane z ważnego powodu.

Czy teatr może wystawić fakturę po odwołaniu spektaklu?

Może wystawić dokument odpowiadający jego ocenie rozliczenia, ale samo wystawienie faktury nie przesądza o istnieniu ani wysokości roszczenia. Szkoła może zakwestionować fakturę i zażądać wskazania podstawy umownej oraz sposobu obliczenia należności.

Kto musi udowodnić wysokość szkody?

Co do zasady strona dochodząca odszkodowania powinna wykazać jego przesłanki i wysokość. Jeżeli jednak żądanie wynika ze skutecznie uzgodnionej opłaty umownej, zakres koniecznych dowodów może być inny.

Czy oświadczenie przesłane e-mailem jest skuteczne?

Zależy to od postanowień umowy dotyczących formy wypowiedzenia. W prawie cywilnym należy również uwzględnić przepisy o formie czynności prawnych i skutkach niezachowania formy zastrzeżonej przez strony. Ważne jest zachowanie dowodu, kiedy wiadomość dotarła do adresata.

Podsumowanie

Szkoła może mieć możliwość wypowiedzenia umowy na organizację przedstawienia, ale skuteczne wypowiedzenie nie oznacza automatycznie braku obowiązku zapłaty. O rozliczeniu decydują treść umowy, charakter świadczenia, chwila złożenia oświadczenia, istnienie ważnego powodu oraz zakres prac i kosztów poniesionych przez teatr.

Nie jest prawidłowe ani założenie, że teatr zawsze ma prawo do pełnego wynagrodzenia, ani twierdzenie, że może żądać wyłącznie udokumentowanych wydatków. Przepisy art. 746 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego mogą zostać zmodyfikowane przez strony. Dlatego przed odmową zapłaty należy dokładnie zbadać postanowienia dotyczące odwołania wydarzenia i podstawę prawną żądania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 61, art. 65, art. 353¹, art. 361, art. 471, art. 746 i art. 750 – Internetowy System Aktów Prawnych.

2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2021 r., I CSKP 239/21 – dopuszczalność umownego określenia zasad i terminów wypowiedzenia umowy o świadczenie usług – orzeczenie Sądu Najwyższego.

3. Wyrok Sądu Najwyższego, IV CSKP 18/21 – dyspozytywny charakter art. 746 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego oraz możliwość umownej modyfikacji zasad rozliczenia – orzeczenie Sądu Najwyższego.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.