Split payment a umowa – czy kontrahent może podzielić płatność?

Jak działa split payment i na jaki rachunek trafia zapłata

Mechanizm podzielonej płatności jest wykonywany jednym specjalnym komunikatem przelewu w złotych polskich. Nabywca podaje kwotę brutto, kwotę VAT, numer faktury, NIP sprzedawcy oraz jego rachunek rozliczeniowy. Nie musi znać numeru rachunku VAT kontrahenta.

Bank automatycznie rozdziela płatność: kwota odpowiadająca wartości netto trafia na rachunek rozliczeniowy sprzedawcy, a kwota podatku na rachunek VAT prowadzony dla tego rachunku. Jeżeli umowa przewiduje zapłatę na konto wskazane na fakturze, samo zastosowanie MPP zazwyczaj nie oznacza skierowania zapłaty na inny, samodzielnie wybrany przez nabywcę rachunek.

Rachunek VAT ma odrębny numer, lecz jest rachunkiem prowadzonym dla sprzedawcy i powiązanym z jego rachunkiem firmowym. Z tego względu ocena, czy doszło do naruszenia umowy, nie może opierać się wyłącznie na tym, że część VAT została zaksięgowana na rachunku o innym numerze.

Kiedy split payment jest obowiązkowy

Zgodnie z art. 108a ustawy o VAT obowiązkowy MPP stosuje się, gdy łącznie spełnione są następujące warunki:

• kwota należności ogółem na fakturze przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty w walucie obcej,
• choć jedna pozycja na fakturze dotyczy towaru albo usługi wymienionej w załączniku nr 15 do ustawy o VAT,
• sprzedaż jest dokonywana na rzecz podatnika VAT.

Próg ustawowy musi zostać przekroczony. Faktura na dokładnie 15 000 zł brutto nie podlega obowiązkowemu MPP wyłącznie z powodu swojej wartości. Jeżeli jednak faktura przekracza próg i zawiera choć jedną pozycję z załącznika nr 15, obowiązek dotyczy płatności za pozycje objęte tym załącznikiem.

Sprzedawca powinien oznaczyć taką fakturę wyrazami „mechanizm podzielonej płatności”, a nabywca ma obowiązek zapłacić właściwą część należności z użyciem MPP. Brak oznaczenia na fakturze nie zwalnia nabywcy, jeżeli ustawowe przesłanki obowiązkowego mechanizmu faktycznie są spełnione.

W tym zakresie umowa nie może skutecznie wyłączyć obowiązku wynikającego z ustawy. Postanowienie nakazujące zapłatę całej kwoty brutto bez MPP nie chroniłoby nabywcy przed sankcjami podatkowymi.

Kiedy split payment jest dobrowolny

Jeżeli nie są spełnione przesłanki obowiązkowego MPP, nabywca otrzymujący fakturę z wykazaną kwotą VAT może zasadniczo zdecydować o zastosowaniu mechanizmu dobrowolnie. Z perspektywy podatkowej nie musi uzyskiwać osobnej zgody sprzedawcy.

Nie oznacza to jednak, że treść umowy jest całkowicie obojętna. Strony mogą uregulować sposób zapłaty w granicach swobody umów. Jeżeli kontrakt wyraźnie zakazuje dobrowolnego MPP, przewiduje szczególny sposób rozliczenia walutowego albo uzależnia terminowe wykonanie zobowiązania od określonej formy płatności, naruszenie takiej klauzuli może rodzić skutki cywilnoprawne.

Samo wskazanie w umowie, że wynagrodzenie będzie przelewane na rachunek podany na fakturze, zwykle nie jest równoznaczne z zakazem split payment. W komunikacie MPP nabywca nadal wskazuje właśnie ten rachunek, a podział kwoty następuje automatycznie w systemie bankowym.

Czy zastosowanie MPP oznacza jednostronną zmianę umowy

Najczęściej nie. Zastosowanie ustawowego sposobu technicznego realizacji przelewu nie zmienia wysokości wynagrodzenia, terminu zapłaty ani rachunku rozliczeniowego wskazanego przez sprzedawcę. Kwota netto i kwota VAT łącznie odpowiadają należności brutto wynikającej z faktury.

Inna ocena może być uzasadniona, gdy umowa zawiera jednoznaczne postanowienie wyłączające dobrowolny MPP albo gdy rozliczenie miało nastąpić w walucie obcej, a nabywca bez uzgodnienia rozdzielił płatność na dwa różne przelewy i waluty. Wówczas należy zbadać treść umowy, cel danego postanowienia oraz to, czy wierzyciel poniósł szkodę.

Roszczenie odszkodowawcze wymaga co do zasady wykazania naruszenia zobowiązania, wysokości szkody i normalnego związku przyczynowego. Samo ograniczenie swobodnego dostępu do części środków na rachunku VAT nie przesądza jeszcze automatycznie o obowiązku zapłaty odszkodowania. Nie należy też bez analizy żądać ponownej zapłaty kwoty VAT, skoro została ona zaksięgowana na rachunku VAT sprzedawcy.

Co można zrobić ze środkami na rachunku VAT

Środki zgromadzone na rachunku VAT nie są całkowicie zamrożone. Można ich używać między innymi do zapłaty VAT kontrahentom w MPP oraz do regulowania określonych zobowiązań publicznoprawnych, w tym VAT, PIT, CIT, akcyzy, należności celnych i składek ZUS.

Wniosek do naczelnika urzędu skarbowego jest potrzebny wtedy, gdy podatnik chce przekazać wskazaną kwotę z rachunku VAT na powiązany rachunek rozliczeniowy do swobodnego wykorzystania. Organ wydaje postanowienie w terminie 60 dni od otrzymania wniosku. Jest to termin na rozstrzygnięcie wniosku, a nie ogólny okres blokady każdej wpłaty otrzymanej w MPP.

Urząd może odmówić przekazania środków między innymi w zakresie istniejących zaległości publicznoprawnych albo wtedy, gdy istnieje uzasadniona obawa niewykonania zobowiązań podatkowych.

Jak postąpić w sporze z kontrahentem

W pierwszej kolejności należy ustalić, czy dana faktura była objęta obowiązkowym MPP. Trzeba sprawdzić jej wartość brutto, status stron oraz klasyfikację towarów lub usług z załącznika nr 15 do ustawy o VAT.

Jeżeli MPP był dobrowolny, warto przeanalizować umowę pod kątem postanowień o sposobie płatności, walucie, rachunku bankowym, zmianie warunków współpracy, karach umownych i odpowiedzialności odszkodowawczej. Następnie można pisemnie wezwać kontrahenta do stosowania uzgodnionego sposobu rozliczeń w przyszłości albo zaproponować aneks jednoznacznie regulujący MPP.

W razie dochodzenia odszkodowania należy udokumentować konkretną szkodę, na przykład koszt finansowania zewnętrznego poniesiony z powodu braku płynności. Ogólne twierdzenie, że rachunek VAT utrudnia prowadzenie działalności, może być niewystarczające.

Sankcje za pominięcie obowiązkowego split payment

Nabywca, który mimo obowiązku nie zastosuje MPP, może zostać obciążony dodatkowym zobowiązaniem podatkowym w wysokości 30% kwoty VAT przypadającej na towary lub usługi z załącznika nr 15. Sankcji tej nie ustala się w przypadkach wskazanych w ustawie, między innymi gdy dostawca rozliczył całą kwotę podatku wynikającą z faktury.

Pominięcie obowiązkowego MPP może także prowadzić do odpowiedzialności karnoskarbowej; art. 57c Kodeksu karnego skarbowego przewiduje w typie podstawowym grzywnę do 720 stawek dziennych. Dodatkowo mogą wystąpić negatywne skutki w podatku dochodowym związane z zaliczeniem wydatku do kosztów.

Sprzedawca, który nie zamieści wymaganych wyrazów „mechanizm podzielonej płatności”, również może ponieść sankcję odpowiadającą 30% VAT przypadającego na pozycje objęte obowiązkowym MPP, chyba że nabywca prawidłowo zapłaci odpowiednią kwotę podatku w tym mechanizmie. Możliwa jest także odpowiedzialność karnoskarbowa za wadliwe wystawienie faktury.

Podsumowanie

Kontrahent nie potrzebuje zgody sprzedawcy na zastosowanie MPP z perspektywy przepisów podatkowych, a przy obowiązkowym split payment musi zastosować ten mechanizm. Nabywca wskazuje rachunek rozliczeniowy z faktury, natomiast bank technicznie przekazuje VAT na powiązany rachunek VAT.

Jeżeli MPP był dobrowolny, o ewentualnym naruszeniu umowy decyduje jej dokładna treść. Sam zapis o płatności na rachunek wskazany na fakturze zwykle nie wystarcza do uznania, że podzielona płatność była niedopuszczalna. Roszczenia odszkodowawcze wymagają ponadto wykazania konkretnej szkody i związku przyczynowego.

Najczęściej zadawane pytania

Czy dobrowolny split payment wymaga zgody sprzedawcy?

Na gruncie ustawy o VAT decyzję o użyciu dobrowolnego MPP podejmuje nabywca. Wyraźna klauzula umowna może jednak mieć znaczenie dla odpowiedzialności cywilnej między stronami.

Czy numer rachunku VAT musi być podany na fakturze?

Nie. Nabywca wskazuje rachunek rozliczeniowy sprzedawcy. Bank sam identyfikuje powiązany rachunek VAT i rozdziela środki.

Czy faktura na dokładnie 15 000 zł podlega obowiązkowemu MPP?

Nie z samego powodu wartości. Ustawa wymaga, aby kwota należności ogółem przekraczała 15 000 zł.

Czy środki na rachunku VAT są niedostępne przez 60 dni?

Nie. Można je na bieżąco wykorzystywać do płatności dozwolonych przepisami. Termin 60 dni dotyczy rozpatrzenia wniosku o przekazanie środków na rachunek rozliczeniowy.

Czy umowa może zakazać split payment?

Strony mogą regulować dobrowolny MPP, ale nie mogą wyłączyć ustawowego obowiązku jego zastosowania. Skuteczność i konsekwencje klauzuli dotyczącej dobrowolnego MPP zależą od jej treści i okoliczności sprawy.

Podstawy prawne i źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 106e, art. 108a, art. 108b i załącznik nr 15 – tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 775 z późn. zm.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 353¹, art. 354 i art. 471 – tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795
• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, w szczególności art. 57c i art. 62 – tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 628 z późn. zm.
• Ministerstwo Finansów, Mechanizm podzielonej płatności (MPP), aktualizacja 15 grudnia 2025 r.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.