Umowa zlecenie dla członka rodziny, ubezpieczenie zdrowotne, ZUS i podatki
• Data: 2026-02-17 • Autor: Marta Słomka
Jestem osobą prywatną i chcę pomóc bezrobotnemu członkowi rodziny. Planuję zawrzeć z tą osobą umowę zlecenia na niewielkie wynagrodzenie (około kilkuset złotych miesięcznie) za pomoc w sprzątaniu mieszkania kilka razy w miesiącu, tak aby przy okazji uzyskała ubezpieczenie zdrowotne i podlegała ubezpieczeniom w ZUS. Chcę wiedzieć, czy to rozwiązanie jest legalne, jakie formalności muszę spełnić (zgłoszenia, terminy, rozliczenia), czy umowę można zawrzeć na czas nieokreślony oraz kto i w jaki sposób rozlicza podatek. Rozważam też alternatywnie umowę o pracę i pytam, czy wiązałaby się z dodatkowymi obowiązkami (badania lekarskie, bhp, dokumentacja).
.jpg)
Czy można zawrzeć umowę zlecenia prywatnie
Możliwe jest zawarcie umowy zlecenia pomiędzy dwiema osobami fizycznymi, także wtedy, gdy żadna ze stron nie prowadzi działalności gospodarczej. W opisanym przypadku można zawrzeć ważną umowę zlecenia dotyczącą pomocy przy sprzątaniu mieszkania. Taka umowa może stanowić tytuł do objęcia zleceniobiorcy ubezpieczeniami (w tym zdrowotnym), o ile jest realnie wykonywana. Dla celów dowodowych rekomendowana jest forma pisemna, z opisem zakresu czynności i zasad wynagradzania.
Obowiązki wobec zus, rejestracja i składki
Zawarcie umowy zlecenia co do zasady wiąże się z obowiązkami w zakresie ubezpieczeń społecznych, nawet gdy zleceniodawca jest osobą prywatną. Jeżeli zleceniobiorca nie ma innego tytułu do ubezpieczeń, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu, a ubezpieczenie wypadkowe finansuje płatnik składek. W praktyce oznacza to konieczność zgłoszenia się do ZUS jako płatnik oraz zgłoszenia zleceniobiorcy do ubezpieczeń.
Zgłoszeń dokonuje się w terminie 7 dni od rozpoczęcia wykonywania umowy (zwykle na formularzu ZUS ZUA lub ZUS ZZA, zależnie od zakresu ubezpieczeń). Jeżeli wcześniej nie zgłaszał(a) Pan/Pani nikogo do ZUS, może być potrzebne zgłoszenie płatnika (np. ZUS ZFA). Następnie co miesiąc trzeba obliczać i opłacać składki oraz składać wymagane dokumenty rozliczeniowe, a składki wpłacać w terminie (co do zasady do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który składki są należne). Ubezpieczenie chorobowe przy zleceniu jest dobrowolne i zależy od wniosku zleceniobiorcy.
Wynagrodzenie, stawka, ryzyko pozorności
Co do zasady strony mogą ustalić wynagrodzenie w dowolnej wysokości, pod warunkiem że będzie ono faktycznie wypłacane i odpowiada realnemu wykonywaniu zlecenia. W praktyce warto tak opisać zakres prac i częstotliwość, aby nie powstało ryzyko uznania umowy za pozorną. Pomocne bywa prowadzenie prostej ewidencji wykonywanych czynności lub czasu poświęconego na zlecenie, choćby na potrzeby porządkowe i dowodowe.
Umowa na czas nieokreślony, wypowiedzenie
Umowa zlecenia może być zawarta zarówno na czas oznaczony, jak i nieokreślony. Jeżeli celem jest długofalowa pomoc, dopuszczalne jest zawarcie umowy na czas nieokreślony z jasnym opisem zasad współpracy (częstotliwość, zakres, rozliczenie). Warto też uregulować zasady wypowiedzenia, np. poprzez wskazanie terminu wypowiedzenia. Niezależnie od zapisów umowy, co do zasady zlecenie można wypowiedzieć, przy czym wypowiedzenie bez ważnego powodu może rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą na zasadach ogólnych.
Podatek dochodowy, kto rozlicza pit, kwota wolna
W relacji, w której zleceniodawcą jest osoba fizyczna nieprowadząca działalności, co do zasady nie występuje obowiązek poboru zaliczek na podatek jak u typowego płatnika. W praktyce oznacza to, że rozliczenie podatku z tytułu umowy zlecenia obciąża zleceniobiorcę w zeznaniu rocznym. Należy też uwzględnić, że w przypadku umowy zlecenia mogą mieć zastosowanie koszty uzyskania przychodu (zwykle ryczałtowo 20% przychodu) oraz odliczenia składek w zakresie przewidzianym przepisami.
Jeżeli zleceniobiorca nie ma innych dochodów i jego roczny dochód mieści się w kwocie wolnej, w rozliczeniu rocznym podatek może wynieść 0 zł, ale samo złożenie zeznania rocznego nadal bywa wymagane, gdy osiągnięto dochód podlegający wykazaniu. W treści odpowiedzi wskazano również regulację: art. 30 ust. 1 pkt 5a ustawy o PIT (dotyczącą zryczałtowanego podatku dla określonych wypłat), przy czym jej praktyczne zastosowanie zależy od tego, czy w danej relacji występuje płatnik.
Alternatywa, umowa o pracę i dodatkowe obowiązki
Możliwe jest również zawarcie umowy o pracę przez osobę prywatną, co w praktyce zdarza się np. przy zatrudnianiu pomocy domowej. Taki wariant wiąże się jednak z szerszymi obowiązkami pracodawcy wynikającymi z Kodeksu pracy oraz przepisów okołopracowniczych. W szczególności przed dopuszczeniem pracownika do pracy wymagane są wstępne badania lekarskie, a także szkolenie wstępne bhp (instruktaż ogólny i stanowiskowy) oraz prowadzenie dokumentacji pracowniczej (akta osobowe, ewidencja czasu pracy, kwestie urlopowe).
Dodatkowo przy umowie o pracę pracodawca staje się płatnikiem zaliczek na PIT i ma obowiązki miesięczne oraz roczne (m.in. rozliczenia i informacje podatkowe). Trzeba także pilnować zgodności wynagrodzenia i czasu pracy z przepisami o minimalnym wynagrodzeniu, co przy bardzo małym wymiarze pracy wymaga prawidłowego ustalenia etatu lub liczby godzin.
Podsumowanie
Zawarcie prywatnej umowy zlecenia z członkiem rodziny jest co do zasady dopuszczalne, o ile umowa odpowiada realnym czynnościom i wynagrodzenie jest faktycznie wypłacane. Kluczowe obowiązki dotyczą ZUS: rejestracji płatnika, zgłoszenia zleceniobiorcy i comiesięcznych rozliczeń oraz opłacania składek. W podatkach, przy typowym modelu „osoba prywatna – osoba prywatna”, rozliczenie roczne zasadniczo spoczywa na zleceniobiorcy. Umowa o pracę jest możliwa, ale zwykle oznacza istotnie więcej formalności (badania, bhp, dokumentacja, zaliczki PIT).
Przykłady
Przykład 1
Osoba prywatna zawiera umowę zlecenia z bezrobotnym członkiem rodziny na pomoc w sprzątaniu dwa razy w miesiącu. Zleceniobiorca nie ma innych tytułów do ubezpieczeń, więc zleceniodawca zgłasza się jako płatnik w ZUS, zgłasza zleceniobiorcę do ubezpieczeń i co miesiąc opłaca składki, dzięki czemu zleceniobiorca uzyskuje ubezpieczenie zdrowotne.
Przykład 2
Zleceniobiorca ma bardzo niskie przychody wyłącznie z tej umowy i mieści się w kwocie wolnej. W praktyce w rozliczeniu rocznym podatek może wyjść 0 zł, ale zleceniobiorca nadal wykazuje przychód w zeznaniu rocznym, uwzględniając koszty uzyskania i odliczenia, jeżeli przysługują.
Przykład 3
Zamiast zlecenia wybierana jest umowa o pracę na niewielki wymiar czasu. Zleceniobiorca staje się pracownikiem, a osoba prywatna musi zapewnić badania wstępne, szkolenie bhp, prowadzić dokumentację pracowniczą i rozliczać zaliczki na PIT jak pracodawca, co zwiększa liczbę obowiązków mimo małej skali pracy.
Oferta porad prawnych
Przygotowujemy projekty umów, checklisty zgłoszeń do ZUS oraz instrukcje rozliczeń podatkowych, dopasowane do konkretnej sytuacji rodzinnej i celu ubezpieczeniowego. Pomagamy również ocenić, czy korzystniejsze będzie zlecenie czy umowa o pracę, oraz jakie obowiązki organizacyjne i kosztowe z tego wynikają.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
.jpg "Weryfikacja umowy na budowę domu, zabezpieczenie interesów inwestora, roboty budowlane")
.jpg "Umowa B2B, wypowiedzenie, koniec współpracy, kara umow")
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Umowa zlecenie dla członka rodziny, ubezpieczenie zdrowotne, ZUS i podatki
» Weryfikacja umowy na budowę domu, zabezpieczenie interesów inwestora, roboty budowlane
» Umowa B2B, wypowiedzenie, koniec współpracy, kara umow
» Zakup nieruchomości inwestycyjnej przez małżonków, współwłasność
» Umowa dzierżawy a sprzedaż nieruchomości w egzekucji, skutki prawne i możliwości obrony dzierżawcy
