Problemy z wykonawcą programu Czyste Powietrze – co zrobić?

Co zrobić od razu po stwierdzeniu nieprawidłowości?

Najpierw należy zabezpieczyć dowody. Warto zgromadzić umowę i wszystkie załączniki, ofertę, audyt energetyczny, dokument podsumowujący audyt, faktury, potwierdzenia przelewów, protokoły, korespondencję, zdjęcia i nagrania pokazujące sposób działania instalacji. Jeżeli ogrzewanie nie zapewnia wymaganej temperatury, występują wycieki, błędy sterownika albo inne nieprawidłowości, dobrze jest zapisywać daty, parametry i treść zgłoszeń serwisowych.

Następnie trzeba wysłać do wykonawcy reklamację lub wezwanie do prawidłowego wykonania umowy. Najbezpieczniejsza jest forma pozwalająca wykazać datę doręczenia, na przykład list polecony, e-mail na adres wskazany w umowie albo wiadomość przez system, którego strony używały do kontaktu. Rozmowa telefoniczna może być pomocna, lecz zwykle nie wystarcza jako jedyny dowód.

W piśmie należy wskazać konkretne uchybienia, oczekiwany sposób ich usunięcia, odpowiedni termin i dalsze kroki planowane na wypadek bezskutecznego upływu terminu. Nie należy podpisywać protokołu odbioru bez zastrzeżeń, jeżeli prace nie zostały zakończone albo są wadliwe.

Jakie przepisy stosuje się do umowy z wykonawcą?

Zakres uprawnień zależy od treści i konstrukcji umowy. Montaż źródła ciepła połączony z dostarczeniem urządzenia może być umową zobowiązującą przedsiębiorcę do przeniesienia własności towaru i wykonania usługi. Zgodnie z art. 6 ustawy o prawach konsumenta do takiej umowy stosuje się przepisy dotyczące umów zobowiązujących do przeniesienia własności towaru.

Termoizolacja, przebudowa instalacji i inne roboty mogą natomiast podlegać przepisom Kodeksu cywilnego o umowie o dzieło, a w niektórych przypadkach o robotach budowlanych. Jedna umowa może także mieć charakter mieszany. Dlatego przed złożeniem oświadczenia o odstąpieniu trzeba ustalić, które świadczenia są już wykonane, czy można je rozdzielić i czy wada dotyczy towaru, montażu, projektu, materiałów czy sposobu prowadzenia robót.

Sam fakt finansowania inwestycji z programu Czyste Powietrze nie zastępuje odpowiedzialności kontraktowej wykonawcy. Umowę z firmą zawiera beneficjent i to on dochodzi roszczeń wobec przedsiębiorcy.

Wadliwe wykonywanie prac i opóźnienie wykonawcy

Jeżeli wykonawca realizuje dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zastosowanie może mieć art. 636 Kodeksu cywilnego. Zamawiający powinien wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonywania prac i wyznaczyć mu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie tego terminu może odstąpić od umowy albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo pierwotnego wykonawcy.

Wezwanie powinno być precyzyjne. Zamiast ogólnego stwierdzenia, że instalacja działa źle, należy opisać objawy, odwołać się do parametrów umownych, instrukcji, projektu lub audytu i wskazać, czego wykonawca ma dokonać. Termin musi być realny z uwzględnieniem rodzaju usterki, dostępności części i stopnia zaawansowania robót.

Jeżeli wykonawca opóźnia rozpoczęcie albo ukończenie dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne ukończenie go w umówionym czasie, art. 635 Kodeksu cywilnego może pozwalać na odstąpienie jeszcze przed upływem terminu końcowego i bez wyznaczania terminu dodatkowego. Ocena musi jednak opierać się na konkretnych okolicznościach, a nie wyłącznie na obawie zamawiającego.

Wadliwy piec lub inne urządzenie zamontowane przez wykonawcę

Jeżeli przedsiębiorca dostarczył i zamontował urządzenie, a umowa została zawarta przez konsumenta po 1 stycznia 2023 r., zastosowanie mogą mieć przepisy o niezgodności towaru z umową. Na podstawie art. 43d ustawy o prawach konsumenta konsument może żądać naprawy albo wymiany towaru.

Przedsiębiorca powinien dokonać naprawy lub wymiany w rozsądnym czasie, bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta i na własny koszt. Jeżeli urządzenie zostało zamontowane przed ujawnieniem się niezgodności, przedsiębiorca powinien je zdemontować i ponownie zamontować po naprawie lub wymianie albo zlecić te czynności na swój koszt.

Obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy można żądać w przypadkach określonych w art. 43e ustawy o prawach konsumenta, między innymi gdy przedsiębiorca odmówił doprowadzenia towaru do zgodności, nie zrobił tego prawidłowo, wada nadal występuje mimo próby naprawy, brak zgodności jest na tyle istotny, że uzasadnia natychmiastowe obniżenie ceny albo odstąpienie, lub z okoliczności wynika, że naprawa nie nastąpi w rozsądnym czasie. Odstąpienie nie przysługuje, gdy brak zgodności jest nieistotny.

Odpowiedzialność przedsiębiorcy za brak zgodności towaru z umową co do zasady obejmuje brak ujawniony w ciągu dwóch lat od dostarczenia towaru. Jeżeli brak ujawnił się w tym okresie, ustawa przewiduje domniemanie, że istniał już w chwili dostarczenia, chyba że domniemania nie da się pogodzić ze specyfiką towaru lub charakterem braku.

Przedsiębiorca powinien odpowiedzieć na reklamację konsumenta w terminie 14 dni od jej otrzymania. Brak odpowiedzi w tym terminie oznacza uznanie reklamacji. Odpowiedź powinna dotyczyć zgłoszonego żądania, dlatego w piśmie nie należy ograniczać się do samego opisu problemu.

Czy można odstąpić od całej umowy?

W przypadku zwłoki w wykonaniu umowy wzajemnej podstawą działania może być także art. 491 Kodeksu cywilnego. Co do zasady wierzyciel wyznacza dłużnikowi odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, że po jego bezskutecznym upływie odstąpi od umowy.

Jeżeli świadczenia są podzielne, odstąpienie może dotyczyć części niewykonanej albo całej pozostałej części. Odstąpienie od całej umowy może być uzasadnione, gdy wykonanie częściowe nie ma znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania lub znany wykonawcy cel umowy. Przy łącznej umowie obejmującej źródło ciepła i termomodernizację trzeba więc ocenić, czy te elementy tworzą funkcjonalną całość.

Po skutecznym odstąpieniu strony powinny zwrócić sobie otrzymane świadczenia, a zamawiający może dochodzić naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Roszczenie odszkodowawcze wymaga wykazania szkody, naruszenia zobowiązania i normalnego związku przyczynowego. Mogą to być na przykład uzasadnione koszty ekspertyzy, zabezpieczenia budynku, usunięcia wad albo wyższa cena konieczna do dokończenia prac przez inną firmę.

Oświadczenie o odstąpieniu powinno wskazywać podstawę, umowę oraz zakres odstąpienia. Zbyt szerokie lub przedwczesne odstąpienie może wywołać spór o jego skuteczność, zwłaszcza gdy część świadczenia została prawidłowo wykonana i odebrana.

Czy wykonawca musi przedstawić kosztorys?

Odpowiedź zależy od umowy. Jeżeli strony ustaliły wynagrodzenie ryczałtowe, sama konstrukcja ryczałtu nie nakłada na wykonawcę ogólnego obowiązku ujawnienia jego wewnętrznej kalkulacji kosztów. Zgodnie z art. 632 Kodeksu cywilnego wykonawca, który przyjął ryczałt, co do zasady nie może żądać jego podwyższenia tylko dlatego, że nie przewidział rozmiaru lub kosztów prac.

Nie oznacza to jednak, że umowa może być niejasna. Konsument powinien otrzymać informacje o głównych cechach świadczenia, łącznej cenie lub sposobie jej obliczenia, terminie i zasadach wykonania. W aktualnym programie Czyste Powietrze zakres umowy z wykonawcą powinien wynikać z dokumentu podsumowującego audyt energetyczny, a umowa powinna określać parametry techniczne, materiały i inne istotne szczegóły. Wzór umowy udostępniany przez WFOŚiGW jest dobrowolny, lecz obowiązkowe treści wskazane w dokumentacji programu powinny znaleźć się także w innym wzorze stosowanym przez wykonawcę.

Można zatem żądać dokumentów, które wykonawca zobowiązał się przekazać, w szczególności umowy z załącznikami, specyfikacji urządzeń i materiałów, kart produktu, faktur, protokołów, dokumentów gwarancyjnych, instrukcji, potwierdzeń wymaganych do rozliczenia oraz dokumentacji odbiorowej. Prawo do szczegółowego kosztorysu istnieje wtedy, gdy wynika z umowy, oferty, regulaminu programu albo charakteru wynagrodzenia kosztorysowego.

Program Czyste Powietrze a odpowiedzialność wykonawcy

W obecnej edycji programu ostateczną decyzję o wyborze wykonawcy podejmuje wnioskodawca. Operator może pomóc w sprawdzeniu firmy i zgodności umowy z warunkami programu, lecz nie przejmuje odpowiedzialności za wykonanie robót. Beneficjent odpowiada za realizację przedsięwzięcia i prawidłowe wydatkowanie środków.

Aktualne zasady programu przewidują między innymi wymagania dotyczące doświadczenia wykonawcy. Firma powinna działać na rynku usług budowlanych, remontowych lub montażowych co najmniej rok albo posiadać doświadczenie w realizacji co najmniej 15 inwestycji dla beneficjentów programu. Wymóg ten nie zastępuje jednak sprawdzenia sytuacji finansowej firmy, referencji, ubezpieczenia i treści umowy.

Jeżeli wykonawca przerwał prace, wystawił dokument niezgodny ze stanem faktycznym, zmienił urządzenie lub materiały albo zagrożony jest termin realizacji, należy niezwłocznie skontaktować się z operatorem i właściwym WFOŚiGW. Nie wolno potwierdzać wykonania robót, których faktycznie nie wykonano. Warto uzyskać pisemną informację, jakie zmiany wykonawcy, harmonogramu lub zakresu są dopuszczalne i jakie dokumenty trzeba złożyć, aby nie utracić dofinansowania.

Spór cywilny z firmą oraz postępowanie dotyczące dotacji są odrębne. Nawet zasadna reklamacja wobec wykonawcy nie powoduje automatycznego przedłużenia terminów programu ani zwolnienia z obowiązku udokumentowania wydatków.

Jak przygotować skuteczne wezwanie do wykonawcy?

Wezwanie powinno zawierać:

• dane stron, datę i oznaczenie umowy;
• opis zakresu prac oraz stwierdzonych wad, braków lub opóźnień;
• wskazanie dowodów, na przykład zdjęć, protokołu, opinii serwisowej albo korespondencji;
• jednoznaczne żądanie: naprawa, wymiana, zmiana sposobu wykonania, dokończenie prac, wydanie dokumentów, obniżenie ceny lub inne roszczenie;
• odpowiedni termin i sposób uzgodnienia wizyty lub odbioru;
• zapowiedź dalszych działań, które mają podstawę w umowie i przepisach;
• prośbę o odpowiedź na trwałym nośniku.

Przed odstąpieniem od umowy lub zleceniem prac zastępczych warto sporządzić protokół stanu robót. Przy istotnych wadach technicznych pomocna może być opinia niezależnego instalatora, audytora albo rzeczoznawcy. Koszt ekspertyzy może być dochodzony jako szkoda, jeżeli była obiektywnie potrzebna do potwierdzenia odpowiedzialności wykonawcy.

Najczęstsze pytania

Czy mogę wstrzymać pozostałą zapłatę?

Przy reklamacji towaru konsument może powstrzymać się z zapłatą ceny do czasu wykonania przez przedsiębiorcę obowiązków wynikających z przepisów o niezgodności towaru z umową. W odniesieniu do robót i usług zakres dopuszczalnego wstrzymania płatności zależy od umowy, wymagalności rat i rodzaju naruszenia. Nie należy automatycznie wstrzymywać całej ceny bez analizy, ponieważ może to narazić zamawiającego na zarzut zwłoki.

Czy wykonawca zawsze ma 14 dni na naprawę?

Nie. Czternaście dni dotyczy odpowiedzi na reklamację konsumenta, a nie automatycznie czasu wykonania naprawy. Naprawa lub wymiana towaru ma nastąpić w rozsądnym czasie i bez nadmiernych niedogodności. Przy wadliwym wykonywaniu dzieła termin wyznaczony na podstawie art. 636 Kodeksu cywilnego powinien być odpowiedni do rodzaju prac.

Czy WFOŚiGW nakaże wykonawcy usunięcie wad?

Co do zasady nie. WFOŚiGW i operator zajmują się realizacją i rozliczeniem programu, natomiast roszczenia z umowy kieruje się do wykonawcy. Fundusz lub operator może jednak wskazać wymagania dotyczące zmiany firmy, dokumentów, terminów i kwalifikowalności kosztów.

Czy mogę od razu zatrudnić inną firmę?

Przy wadliwym wykonywaniu dzieła zwykle trzeba najpierw prawidłowo wezwać wykonawcę do zmiany sposobu realizacji i wyznaczyć odpowiedni termin. Pominięcie tego etapu może utrudnić obciążenie go kosztami. Wyjątki mogą wynikać z pilności sytuacji, umowy lub innej podstawy prawnej, dlatego decyzję należy udokumentować.

Czy opinia rzeczoznawcy jest konieczna?

Nie w każdej sprawie. Oczywiste braki można wykazywać umową, zdjęciami, korespondencją i protokołem. Opinia techniczna jest szczególnie przydatna, gdy spór dotyczy wydajności urządzenia, zgodności z audytem, technologii ocieplenia, przyczyn usterki albo kosztów naprawy.

Podsumowanie

W razie problemów z wykonawcą programu Czyste Powietrze nie należy poprzestawać na telefonicznych zgłoszeniach. Trzeba zabezpieczyć dowody, precyzyjnie określić roszczenie, doręczyć formalne wezwanie i równolegle sprawdzić wpływ sporu na warunki dotacji. Możliwość naprawy, wymiany, obniżenia ceny, prac zastępczych lub odstąpienia od umowy zależy od rodzaju umowy, charakteru wady, etapu prac i prawidłowego przeprowadzenia wcześniejszej procedury.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 795 – Elektroniczny Dziennik Ustaw.

2. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 1796 ze zmianami – Elektroniczny Dziennik Ustaw.

3. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, informacje o niezgodności towaru z umową – Prawa konsumenta UOKiK.

4. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, aktualne zasady wyboru wykonawcy w programie Czyste Powietrze – Krok 5 – wybierz wykonawcę.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.