Wolontariat a zakaz konkurencji – czy pomagając można złamać umowę?
• Data: 2025-11-28 • Autor: Katarzyna Talkowska-Szewczyk
Jestem zatrudniona na umowę o pracę i mam umowę o zakazie konkurencji w branży medycznej. Chciałabym podjąć dodatkowo wolontariat dla organizacji non profit działającej za granicą (zdalnie z Polski) zajmującej się badaniami naukowymi w tej samej branży. Czy złamię w ten sposób umowę o zakazie konkurencji? W umowie jest mowa o działalności gospodarczej, nie ma wzmianki o wolontariacie. Proszę o jej analizę (załącznik) i odpowiedź. Dodam, że nie mam w umowie żadnego zapisu odnośnie rekompensaty za zakaz konkurencji.
.jpg)
Zakaz konkurencji – warunki umowne
Podkreślić należy, że jeżeli pracodawca (zleceniodawca) ustanawia dla pracownika (zleceniobiorcy) zakaz konkurencji, to musi w umowie określić:
- co należy rozumieć przez działalność konkurencyjną,
- jakie są konsekwencje naruszenia zakazu konkurencji,
- czy za przestrzeganie zakazu konkurencji pracownikowi (zleceniobiorcy) przysługuje odszkodowanie,
- czy zakaz może być rozwiązany i w jakich wypadkach.
Wolontariat jako stosunek prawny
Niestety również wolontariat mieści się w zakresie obowiązującej umowy. Z przesłanego fragmentu umowy wynika, że zgodnie z art. X – za działalność konkurencyjną uznawane jest wykonywanie pracy w ramach umowy o pracę lub świadczenie usług w ramach umowy-zlecenia lub na podstawie innego stosunku prawnego na rzecz jakiegokolwiek podmiotu prowadzącego działalność konkurencyjną. Umowa wolontariatu jest niewątpliwie stosunkiem prawnym, który łączy wolontariusza z podmiotem, na rzecz którego podejmowane są przez niego działania. Zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2024 r., poz. 1491): Świadczenia wolontariuszy są wykonywane w zakresie, w sposób i w czasie określonych w porozumieniu z korzystającym. Porozumienie powinno zawierać postanowienie o możliwości jego rozwiązania. Nadto w oparciu o ust. 2: Na żądanie wolontariusza korzystający jest obowiązany potwierdzić na piśmie treść porozumienia, o którym mowa w ust. 1, a także wydać pisemne zaświadczenie o wykonaniu świadczeń przez wolontariusza, w tym o zakresie wykonywanych świadczeń. Wobec powyższego także wykonywanie wolontariatu będzie naruszało wskazany w umowie zakaz konkurencji.
Zakaz konkurencji dla byłego pracownika
Jeżeli zakaz konkurencji obowiązuje tylko i wyłącznie w okresie zatrudnienia, to rekompensaty nie ma. Natomiast jeżeli zakaz ma obowiązywać także po ustaniu zatrudnienia – taka rekompensata będzie, ponieważ wynika to z przepisów. Zgodnie z art. 1012 § 3 Kodeksu pracy: Odszkodowanie, o którym mowa w § 1, nie może być niższe od 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji; odszkodowanie może być wypłacane w miesięcznych ratach. W razie sporu o odszkodowaniu orzeka sąd pracy.
Wnioski
Radziłabym Pani wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o wyrażenie zgody na wykonywanie tego wolontariatu. Taka zgoda musi mieć formę pisemną, aby nie było wątpliwości, że podjęte przez Panią działania są akceptowane przez pracodawcę i nie stanowią naruszenie zakazu konkurencji. Można użyć argumentu, że z uwagi na to, że podmiot jest na terytorium innego kraju, to nie stanowi konkurencji wobec Pani pracodawcy sensu stricto.
Przykłady
Karolina – wolontariuszka z misją
Karolina pracuje w prywatnej klinice kardiologicznej i podpisała umowę o zakazie konkurencji. Zgłosiła się jako wolontariuszka do międzynarodowej fundacji zajmującej się badaniami nad chorobami serca. Choć działalność fundacji nie miała charakteru komercyjnego, prawniczka wyjaśniła jej, że także wolontariat, jako formalny stosunek prawny, może naruszać postanowienia umowy. Karolina wystąpiła o pisemną zgodę pracodawcy – i dostała zielone światło.
Tomasz i start-up w szarej strefie konkurencji
Tomasz, specjalista IT w firmie tworzącej oprogramowanie dla szpitali, z pasji pomagał jako wolontariusz przy rozwijaniu zagranicznego open-source’owego projektu dla organizacji medycznych. Kiedy firma dowiedziała się o jego aktywności, uznała ją za działalność konkurencyjną – mimo że Tomasz nie pobierał za to wynagrodzenia. Sytuacja skończyła się wezwaniem do zaprzestania działań pod groźbą pozwu. Dziś Tomasz wie, że nawet wolontariat może naruszać zakaz konkurencji.
Joanna i nieświadome ryzyko
Joanna, zatrudniona jako analityczka danych w branży farmaceutycznej, zaangażowała się zdalnie w wolontariat dla fundacji w Niemczech, wspierającej rozwój terapii genowych. Myślała, że skoro nie zarabia i pracuje „po godzinach”, wszystko jest w porządku. Dopiero konsultacja z prawnikiem uświadomiła jej, że brak zgody pracodawcy może skutkować poważnymi konsekwencjami. Joanna szybko wystąpiła o oficjalne pozwolenie i zabezpieczyła się na przyszłość.
Podsumowanie
Chociaż wolontariat może wydawać się formą bezpieczną i pozbawioną ryzyka, w świetle przepisów oraz treści umowy o zakazie konkurencji także taka aktywność może zostać uznana za naruszenie. Dlatego zawsze warto wcześniej upewnić się, czy działania podejmowane poza etatem – nawet nieodpłatne – są zgodne z obowiązującymi zobowiązaniami wobec pracodawcy.
Oferta porad prawnych
Jeśli masz wątpliwości co do swojej umowy o zakazie konkurencji lub potrzebujesz indywidualnej analizy prawnej, nasi prawnicy przygotują dla Ciebie profesjonalną opinię lub niezbędne pismo. Aby skorzystać z naszych usług, opisz swój problem w formularzu pod artykułem.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz.U. 2003 nr 96 poz. 873
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
.jpg "Waloryzacja czynszu na najem, kiedy mogę zwiększyć kwotę czynszu?")
.jpg "Czy zatajenie małżeństwa unieważnia umowę dożywocia?")
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Cesja praw z rękojmi po darowiźnie mieszkania, odpowiedzialność dewelopera
» Czy przysługuje odszkodowanie za opóźnione przyłączenie do sieci energetycznej
» Zakaz konkurencji po latach współpracy – czy praca dla dewelopera to już naruszenie umowy?
» Spłata pożyczki po śmierci wierzyciela, prawa i obowiązki spadkobierców
» Problemy z wykonawcą programu ?Czyste Powietrze?
